Hoe motiveer je vastgelopen leerlingen?
Wat kun je doen met een vastgelopen (hoogbegaafde) leerling die niet meer gemotiveerd is. In dit artikel kijken we naar wat motivatie is, waarom het verdwijnt en hoe een leerling weer op gang te krijgen.
Martijn en Willem zitten naast elkaar in de klas. Ze kijken allebei lusteloos uit het raam. Wat de leerkracht zegt gaat volledig langs ze heen. Het interesseert ze echt niet. Maar als school uit is ontstaat er een verschil tussen de twee. Martijn kan niet wachten tot hij thuis is en racet met zijn fiets staand op de trappers. Willem sjokt de school uit en naar huis en gaat daar op de bank MTV zitten kijken. Martijn komt thuis en duikt gelijk de garage in. Daar is zijn werkelijke passie op dit moment: het heelal. Hij is een schaalmodel van het heelal aan het bouwen, inclusief motoren waarbij de planeten in de juiste baan draaien.
Wat is motivatie
Motivatie komt van movere, bewegen. Op zijn simpelst gezegd is motivatie dat wat ons in beweging brengt. Als mensen worden we door twee krachten gedreven: Weg van pijn en naar plezier toe. Over het algemeen is dit gekoppeld aan overleven. Tijgers en giftige planten doen pijn, rust en lekker eten is fijn. Hier ligt echter de uitdaging. In ons huidige leven is het niet meer zo heel duidelijk wat ons beter doet overleven.
Damned if you do, damned if you don’t
Willem had wel ooit een passie. Het oplossen van wiskundige problemen. Hoe meer hoe liever. Thuis gaven ze hem boeken voor jonge rekenwonders en vonden ze het geweldig. Maar toen hij op de middelbare school kwam werd hem al snel in ondubbelzinnige termen duidelijk gemaakt hoe ‘uncool’ je bent als je vrijwillig wiskunde leuk vind. Hij wist zeker dat hij praten over brommers niet leuk vond. Hij wist ook zeker dat hij het niet leuk vond om op school over wiskunde te praten. Damned if you do, damned if you don’t. Er bleef weinig meer over. Wat hij ook deed, het leverde pijn op. Oplossing: Niets meer doen. Kunnen ze ook niet meer kwaad zijn. En als ze boos zijn, dan kan ik er niets aan doen, ik deed toch niets verkeerd?
Begeleiding
Twee jaar na deze beslissing komen er gesprekken met de mentoren. In de gesprekken proberen ze de jongens te motiveren. Martijn is er vrij duidelijk over. Hij vermaakt zich wel op school met zijn vrienden en vindt er verder niets aan. Maar thuis wordt hij wel uitgedaagd dus hij vindt het wel best. Willem echter is niet blij met de situatie, maar weet niet wat hij wel wil. Het enige dat hij weet is dat hij zich niet meer zo rot wil voelen. Wat zijn passies zijn is hij allang vergeten.
Opbouw motivatie
Uit het bovenstaande zal het duidelijk zijn: Hoewel de resultaten op het eerste oog hetzelfde zijn, is de aanpak volkomen verschillend. Ik onderscheid de volgende stappen in motivatie op school: 1. Volkomen tot stilstand gekomen 2. Doet op gedwongen alleen iets uit eigen interesse 3. Doet wat hij zelf leuk vindt 4. Doet gedwongen iets aan school 5. Doet voor eigen doel iets aan school 6. Houdt van leren in elke vorm
Wat te doen
Als begeleider kijk je altijd eerst of niveau 5 of 6 aanwezig zijn. Als een leerling uit een liefde voor leren wil leren kost het vaak maar weinig moeite om hem te motiveren. Ook een leerling met een duidelijk doel is te motiveren als je het doel kunt koppelen. Een leerlingen die het allerliefste piloot wil worden motiveer je door natuurkunde en engels een plek te geven op het pad naar zijn doel.
De andere niveaus zijn lastiger. Als een leerlingen volkomen is vastgelopen is je aanpak tweeledig: Enerzijds maak je nietsdoen onplezierig. Anderzijds geef je de leerling de vrijheid om te doen wat hij wil. Laat het alternatief voor niets doen erg saai of onprettig zijn, bijvoorbeeld door een leerling simpelweg in zijn sop gaar te laten koken tot hij met iets komt wat hem interesseert. Het enige wat verboden is zijn tijddodende activiteiten zoals MSN of MTV. Het duurt soms even (zeker bij koppige leerlingen) maar zorgt in ieder geval voor beweging.
Na enig zoeken ontstaat er hopelijk een patroon waarbij de leerling iets heeft waar hij (een beetje) enthousiast van wordt en wat hij vrijwillig doet. Als leerkracht probeer je er voorzichtig wat lescomponenten aan te koppelen. Laat de leerling in het Engels rapporteren, een presentatie maken of iets anders doen wat zijn hobby enigzins nuttig maakt. Je bent nu op niveau 3 aangekomen.
De stap naar niveau 3 is het langzaam introduceren van verplichte zaken met de wortel en de stok. Je kunt meer tijd met je hobby verdienen door mee te werken, je verliest tijd met je hobby door niets te doen. Voor sommige leerlingen is dit het hoogst haalbare niveau, maar van hieruit ga je langzaam naar zelfsturing toe. In dit proces blijf je ook zoeken naar een eigen doel om school aan te koppelen.
Conclusie
Het is erg moeilijk een leerling die echt is vastgelopen op gang te helpen. Met bovenstaande stappenplan kun je in ieder geval een start maken. Als je meer wilt lezen over het begeleiden van hoogbegaafde leerlingen, schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief linksboven in het scherm. Hiermee word je op de hoogte gebracht van de publicatiedatum van het boek: “De 7 Uitdagingen van Hoogbegaafde leerlingen in het onderwijs, en hun oplossing”
Over de schrijver
Tijl Koenderink is trainer, coach en oprichter van trainingsbureau Novilo dat scholen, leerkrachten en ouders helpt in hun taak van het begeleiden van (hoogbegaafde) leerlingen door trainingen op het gebied van leren leren. Zie www.novilo.nl
