skip to Main Content
088 208 0800

BLOG: Lichaamsbewustzijn voor hoogbegaafde kinderen en volwassenen

Eerst het besef, dan stappen zetten: lichaamsbewustzijn voor hoogbegaafden

Dit stuk is geschreven door Marrigje de Bok en als artikel verschenen in Gifted248. 

In de begeleiding van hoogbegaafde kinderen is het fysieke deel nog onderbelicht. Dat constateerde Mirian Rutte, die zelf al jaren met hoogbegaafde kinderen en jongeren werkt. Mensen die de wereld via het denken benaderen, hebben echter juist veel baat bij fysieke oefening en bewustwording van hun lichaam. De trainingen die Mirian Rutte geeft, brengen het denken, voelen en doen beter in balans. 

Zes paar blote voeten. Koude voeten, we moeten wennen aan de ochtendkilte na de warme nazomer. De voeten experimenteren met verschillende ballen: een harde hockeybal, een stekelbal, een heel zachte bal, een pluizige tennisbal….De ene heeft weinig effect, de ander kriebelt onaangenaam of prikkelt juist prettig. Sommige delen van de voet voelen pijnlijk en de druk van de bal stuurt ook sensaties door naar andere delen van het lichaam.

De voeten gaan weer op de grond. Ze voelen warmer, maken meer contact met de grond, staan steviger. ‘Elke training begin ik met de voeten’, legt Mirian uit. ‘Omdat alles begint met hoe je staat. Sta je stevig en adem je laag, dan ben je ontspannen en is het denken rustig. Vanuit die houding kun je flexibeler omgaan met wat er op je afkomt.’

Zelf merk ik in de loop van de dag dat ik wiebel als ik twijfel of iets niet weet. Ik ga van de ene op de andere voet staan, kijk schuin naar boven en zoek in mijn hoofd naar wat ik wil zeggen of doen. ‘Je hoeft niet te zoeken’, zegt Mirian steeds. ‘Het zit er heus wel. Als je ontspant, komt het vanzelf.’

Stevig staan en vanuit je buik ademen, het vormt op deze eerste trainingsdag de basis van alle oefeningen.

Mirian Rutten kwam zeven jaar geleden als goudsmid bij het Centrum voor Creatief Leren in Sterksel te werken. Met de jongeren die daar zaten, hoogbegaafd en (vaak zeer ernstig) vastgelopen, maakte ze sieraden of andere objecten. Het werkte als een creatieve therapie.

Toen Mirian op haar werk bij jeugdzorg Juzt een aantal boeken over Rots en Watertraining las, was ze zo enthousiast dat ze alle trainingen ging volgen en zelf trainer en opleider werd.

Deze fysieke aanpak paste perfect in de begeleiding van de hoogbegaafde jongeren bij het CCL. Het CCL werd Feniks Talent en verhuisde naar Utrecht. Daar geeft Mirian nu twee dagen per week Rots en Water aan jongeren tussen 12 en 22 jaar.

Ze volgde zelf de gevorderden opleiding bij Novilo en merkte dat de fysieke kant in de begeleiding van hoogbegaafden nogal onderbelicht is. Daarom geeft ze bij Novilo nu trainingen om leerkrachten, zelfstandig begeleiders of coaches te leren wat en hoeveel ze met lichaamsbewustzijn kunnen doen.

Balans
Veel hoogbegaafden leven erg in hun hoofd en vanuit het denken. Ze proberen via het denken controle te houden. Of zoals Mirian het verwoordt: ‘Hun lichaam dient vooral om hun hoofd ergens naar toe te bewegen. Ze zijn zich vaak weinig bewust van hun lichaam.’

Van het denken, voelen en doen, heeft het denken vaak de overhand. We zien dan dat mensen hun gevoel wegrationaliseren, of dat ze blijven denken en niet tot handelen komen. Mirian: ‘de mensen die ik begeleid, bij Feniks of in mijn eigen praktijk, lopen allemaal vast op het denken. Ze hebben vaak al veel geprobeerd, praten, therapie, bedenken hoe het anders zou kunnen….maar via het denken lukt het niet. Via lichaamsbewustzijn lukt het wel – de basis is om te voelen via je lijf. Dat enorme denken gaat nooit over, maar het is wel beter te handelen als je meer in je lichaam zit. Dan komt voelen, denken en doen meer in balans.’

Wat Mirian ook ziet, is dat hoogbegaafde kinderen of jongeren heel gevoelig zijn en zo intens voelen dat ze zich er geen raad mee weten. ‘Ze worden overspoeld door hun emoties en blijven daar in hangen, of ze sluiten hun gevoel af. Onverwerkte angst of boosheid stapelt zich op, daar word je uiteindelijk ziek van. De bedoeling is juist dat je emoties aangaat, dat je ze leert verwerken. Dat gaat heel goed via fysieke oefening. Voor de een is dat sporten, voor de ander mediteren, maar je verwerkt het via je lichaam.’

Afweermechanisme
Als er iets gebeurt, komt de eerste prikkel binnen in ons reptielenbrein. Het reptielenbrein regelt de automatische lichaamsprocessen en verwerkt de zintuigelijke informatie. Het reageert onbewust en snel op bedreiging of onaangename sensaties. Daarna bereikt de prikkel ons zoogdierenbrein, waar wij emoties als angst of verdriet ervaren. Als laatste komt ons mensenbrein in actie, we denken na over de gebeurtenis en over ons gedrag. De bekende vlucht- vecht- of bevries-reacties komen uit onze twee lagere breinen en gaan goeddeels instinctief.

Elk mens leert als kind gedrag aan en ontwikkelt zo bepaalde patronen. Boosheid is vechten, vermijden is vluchten, niks doen is bevriezen. Maar vaak hebben we inadequate patronen aangeleerd, bijvoorbeeld door schokkende gebeurtenissen. Dit speelt een grote rol bij hoogbegaafden die, op school en elders, veel nare dingen hebben meegemaakt.

Mirian: Ik wil mensen de tools geven om die patronen zelf te kunnen doorbreken. Want je wilt niet altijd weglopen, of steeds maar weer in gevecht gaan. Je wilt een keuze hebben. Ik zoek oefeningen waarbij mensen tegen iets aanlopen wat ze nog niet zo goed kunnen. Als je iets niet kan, of niet weet, ontstaat er spanning in je lijf. Je lichaam gaat direct aan het werk – je gaat vechten, vluchten of bevriezen. Pas als je je daarvan bewust bent, kan je hoofd mee gaan doen om iets te veranderen. Met Rots en Water kun je leren dat je altijd een keuze hebt. Mensen die keuzes kunnen maken, kunnen ook beter voor zichzelf gaan zorgen.’

Twee aan twee doen we een oefening om ons afweermechanisme te verkennen. De een doet zijn ogen dicht, de ander leidt. Met een touwtje, een enkele vinger of via de schouder. Durf je te vertrouwen? Wil je van te voren weten waar je heengaat of ga je gewoon maar doen? Vind je het eng, word je wiebelig met je ogen dicht en wat doe je dan met dat gevoel? De een wil de leiding nemen, controle hebben en gaat in de vechtstand, de ander slaat dicht omdat het eng is en bevriest, de volgende vlucht in het denken – waarom vind ik dit eng, wat moet ik nu doen, wat wordt er van me verwacht?

Wat je lichaam vertelt
Mirian vindt het zonde dat beweging steeds minder aandacht krijgt in het onderwijs. ´Er zijn minder gymlessen dan vroeger en er zijn weinig mannen in het onderwijs. Als er een meester voor de klas staat, ontstaat er echt een andere dynamiek. Dat is vooral voor de beweeglijke jongens wel belangrijk.’

De begeleiding van hoogbegaafden is ook vaak juist op het cognitieve gericht: leren leren, denk- en studievaardigheden, filosoferen, mindset of een benadering vanuit de cognitieve therapie.

Mirian: ‘Hoogbegaafde kinderen kunnen als de beste denken en praten en redeneren. Ze snappen prima hoe iets zit, waar ze op vastlopen, maar hoe gaan ze dat dan veranderen? Het is niet fout om via de cognitie aan de slag te gaan, maar er is meer! Met denken alleen kun je geen patronen doorbreken. Daarvoor is ook voelen en doen hard nodig. Daar wil ik leerkrachten en begeleiders ook bewust van maken.’

Toen ze als activiteitenbegeleider bij de organisatie Juzt werkte, gaf ze op een school trainingen aan een plusgroep. ‘De leerkracht vertelde mij wat hij opmerkte in de klas bij hoogbegaafde leerlingen, ik kon hem daar via fysiek werk veel over leren. Bij een oefening kun je bijvoorbeeld meteen zien wie er een beetje terughoudend is, een stapje terug doet, of wie er volop inspringt en ook dominant kan zijn. Het mag allebei, afzijdig houden of aanwezig zijn, maar is het ook altijd wat je wilt? Wil je anders maar lukt het niet? Dan kun je dat gaan leren.’ En dat geldt voor leerkrachten zelf ook – hoe staan zij voor de klas? Hoe gaan ze om met spanning en emoties? Kinderen hebben volwassenen nodig om zich aan te spiegelen. De leerkracht heeft een voorbeeldfunctie, ook in hoe hij of zij omgaat met wat er gebeurt in de klas.

Op die manier is lichaamswerk in te zetten op school, voor hoogbegaafde leerlingen en voor alle leerlingen. Mirian helpt bijvoorbeeld kinderen die vreselijk nerveus zijn voor een presentatie. ‘Met oefeningen leren ze rustig en diep te ademen en stevig te staan. Ze leren te ontspannen ondanks de stress. Dan blijft het altijd nog wel spannend, maar ze durven ineens wel!’

Kennis en kunde doorgeven
Meer lichaamsbewustzijn, bij kinderen, jongeren én de volwassenen om hen heen, zou de begeleiding van hoogbegaafden completer kunnen maken. Gewoon in de klas, in de plusgroepen, bij coaching en in de opvoeding thuis, iedereen kan er iets mee doen. Bij de een- en meerdaagse trainingen van Novilo die Mirian geeft, zien we leerkrachten, begeleiders die motorische trainingen geven, een coach die ook met kinderen met diabetes werkt, een begeleider van peergroepjes gericht op de persoonlijke ontwikkeling en een orthopedagoog die kinderen test, onderzoekt en begeleidt.

Het kenniscollege van een dagdeel is bedoeld als een kennismaking met de theorie en met de oefeningen. Het kan een aanzet zijn om je er verder in te verdiepen en er mee aan de slag te gaan.

In de driedaagse specialisatiemodule gaan de deelnemers echt de diepte in. Met een theoretische basis gaan ze vooral zelf aan fysiek aan het werk. Met oefeningen die het lichaamsbewustzijn vergroten, oefeningen die zicht geven op het eigen afweermechanisme, oefeningen die duidelijk maken hoe sensorische informatie werkt. Op de derde dag gaan ze als trainer oefeningen aan hun medecursisten leren.

Mirian neemt haar jarenlange ervaring mee – en vertelt veel uit de praktijk. Terwijl ze met de groep werkt, legt zij uit wat ze doet en met welk doel, hoe ze omgaat met situaties die ze tegenkomt tijdens trainingen, hoe je kan omgaan met wat kinderen of jongeren in zichzelf tegenkomen. ‘Je kunt heel veel zien als kinderen de oefeningen doen. De een valt stil of moet huilen, de ander is steeds aan het denken, een ander haakt af of verzet zich. Je ziet dus of ze overwegend voelen, denken of doen. Dat kun je gewoon benoemen, ik zie tranen in je ogen, ik zie dat je een stap terug doet, ik zie dat je je vuisten balt. Niet interpreteren maar alleen benoemen wat je ziet.’

Op die manier kunnen leerkrachten en begeleiders al veel doen. Daarvoor hoeven ze niet meteen fysieke oefeningen te gaan doen. Als volwassenen goed zien wat er bij een kind gebeurt, dan kunnen ze daarop inspelen. Ze kunnen kinderen helpen om zichzelf te leren kennen. ‘Voelen en ervaren hoe je lichaam reageert, zien welk afweermechanisme je kiest, ondervinden hoe het anders kan. Vanuit dat bewustzijn kun je echte stappen gaan zetten.’
—-

Mirian geeft een interessante driedaagse specialisatie Lichaamsbewustzijn voor Novilo. Bekijk hier de informatie en reserveer je plek. 

 

Back To Top